Voetzoeker of nachtkaars?

Solidair met de waarheid, de werkelijkheid of iets anders? Het debat over de invloed van Wikileaks en de motieven van de mensen die daarachter schuilgaan, zal nog wel even duren. De oordelen lopen sterk uiteen. Voor sommigen is Wikileaksvoorman Julian Assange de man van het jaar 2010, voor anderen een benijdenswaardige figuur.

Zijn klokkenluiders revolutionairen, onthullers van het schaduwenrijk, Robin Hoods, anarchisten, aandachtzoekers of gevaarlijke manipulatoren? Het oordeel zegt veel over de eigen positie.

Nieuwe media, nieuwe kansen

De oude media zijn blij met Wikileaks. Alsof het hun beste vriend is, wordt Julian Assange op het schild gehesen. Er is voor de dagbladen in ieder geval veel te onthullen en te duiden. Tijd voor nieuwe bijlagen en omzet.

Is er eigenlijk echt belangrijk nieuws naar buiten gekomen met blijvende gevolgen? Voorlopig niet. De meeste onthullingen zijn bevestigingen van breed gedeelde vermoedens. Inderdaad, op Nederlands grondgebied liggen Amerikaanse kernwapens opgeslagen, op twee plekken aan de kust komen belangrijke communicatiekabels het land binnen en ook de Rotterdamse haven is van belang. Dat nieuws is zo schokkend dat we er collectief al dagen niet van kunnen slapen.

Natuurlijk is het voor veel personen vervelend dat hun handel en wandel op straat ligt. Zij zullen veel voorzichtiger worden. En zoals het met komkommertijd gaat, de tijd zal er veel mist overheen strooien.

Niet de verspreiders van de onthullingen zijn interessant, maar de effecten. Er zijn al scheuren in het front ontstaan. Nu al zien we dat er na-apers verschijnen zoals Openleaks en breken activisten met de moeder aller onthullingen, omdat er een gebrek aan transparantie is. De eerste boeken rollen al van de persen en de kerstvakantie vraagt veel reflectie.

De achterhoedegevechten om de macht van het lekken zijn niet zo interessant. Wel informatief is dat er kettingreacties ontstaan, zoals het platleggen van servers en betalingsdiensten. In die zin zien we de eerste gevolgen van wat kan uitgroeien tot een echte internetoorlog. De gevolgen daarvan zullen zeker ernstig zijn. In die zin kunnen we dankbaar zijn voor de onthullingen, want nu kunnen we ons beter voorbereiden op het echte werk.

Wat willen klokkenluiders en zijn ze effectief? Die vragen doen ertoe. De motieven van klokkenluiders lopen sterk uiteen. Voor zover er onderzoek beschikbaar is, zien we geen eenduidig beeld. Wel zien we dat het klokkenluiders tot op heden niet goed vergaat. Zelden breken zij de macht waartegen ze protesteren en veel vaker zijn zij uiteindelijk zelf het slachtoffer. Is dit de solidariteit waarop we wachten?

Ganzen vliegen met winterweer in V-formaties over het land. Dat is niet vrijblijvend. Zij tonen daarbij een solidariteit waarbij onze ijdelheid verbleekt. Als een gans het moeilijk krijgt om de groep te volgen en nadrukkelijk achterblijft, wordt er niet grootschalig stampij gemaakt, maar laten twee ganzen zich direct uit de groep terugvallen om de achterblijver te steunen. Zij brengen de gans terug bij de groep.

En de winnaar is...

Het is in een ganzenvlucht de taak van iedere gans om achterblijvers te ondersteunen. Vandaag steun je en morgen word je gesteund. Ganzen hebben geen klokkenluiders nodig, maar handelen zonder tussenkomst van de media. Daarin zijn alle ganzen winnaars.

Prof. Dr. Rob Vinke is verbonden aan Nyenrode, Center for Human Resource, Organization & Management Effectiveness