Al eerder heb ik me al eens hardop in dit blog afgevraagd wat sturen op vertrouwen betekent. Het is al jaren helemaal in dat leiders zeggen dat ze dat belangrijk vinden. Het vertrouwen in het leiderschap in organisaties, het vertrouwen in de politiek, het vertrouwen in de economie, het vertrouwen in de overheid en ga zo maar door.

Nog niet zo lang geleden hadden velen meer vertrouwen dan nu, als we de onderzoekers mogen geloven. We vinden alles veel complexer geworden, alles hangt met alles samen en niemand kan ontwikkelingen voorspellen.

En dus sturen leiders op vertrouwen. Dat zien we wel vaker: missies formuleren wat we niet hebben maar graag zouden willen. In zekere zin vestigt de leider die stuurt op vertrouwen zijn eigen wantrouwen. Hij gaat er immers vanuit dat er geen vertrouwen is. Als je vertrouwen wil bereiken kun je er dus beter niet op willen sturen. Vertrouwen ontstaat uit wat je doet en laat zien, niet uit wat je intentie is.

Europese besluitvorming

De actuele financiële kwesties zijn voor de Europese politici bijzonder moeilijk op te lossen. Zo moeilijk dat zij vergeten de meest basale beginselen van goede besluitvorming toe te passen. Dat illustreren zij met de rijstebrij aan verwarrende uitspraken over wat er al dan niet is afgesproken en is bedoeld. Veronderstellingen worden niet uitgesproken, sturende opvattingen blijven impliciet en zelfs het eigenlijke probleem is niet expliciet met elkaar gedeeld. Het is dan ook niet verwonderlijk dat niemand blij is met de gebeurtenissen, om het maar voorzichtig te zeggen. Ongetwijfeld met goede intenties bedenken telkens weer andere betrokkenen lumineuze oplossingen zonder dat duidelijk is of die wel op het werkelijke probleem passen. Een voorbeeld daarvan is de suggestie van Merkel-Sarkozy om meneer van Rompuy meer bevoegdheden te geven. Dat is op zichzelf wellicht een goed idee, maar levert dat een oplossing voor het Griekse drama? Nee.

Aannames

Onze eigen premier levert een mooi voorbeeld van onuitgesproken aannames. Hij dacht dat Finland tot zekerheid een Grieks eilandje zou krijgen. Een ‘gewone’ symboolpolitieke geste om de Finse PVV in het spel van dienst te zijn. Voor Nederland was die symboolpolitiek in dit geval niet nodig. De fractie Wilders was hoe dan ook tegen, ook al zouden we er een Lesbosje voor terugkrijgen. Maar dit terzijde. Wat het om gaat is dat bij deze besluitvorming zoveel impliciet blijft dat het bijna niet goed kan gaan. Het rolt van de ene verwarring naar de volgende en het echte probleem blijft in stand: er is geen discipline.

En is dat erg?

Ja, dat denk ik wel. Zo lang er wel op zichzelf eenvoudige manieren zijn om met deze vraagstukken om te gaan is het een groot gemis als dat niet gebeurt en het onnodig ingewikkeld wordt. De leiders belemmeren op deze manier het vertrouwen. Als ze vertrouwen willen bereiken is het noodzakelijk dat de besluitvorming aan de eisen van duidelijkheid en zingeving voldoet. En dat betekent in deze kwestie naar mijn idee eenvoudig dat discipline wordt toegepast.

Meer weten

Wat geldt voor de schaal van de wereldpolitiek geldt ook voor organisaties. Het is goed om stil te staan bij de vraag wat er voor nodig is om bewust zingevende besluitvorming te organiseren. Wil je daar meer van weten kijk dan eens of een workshop “Leading complexity” iets voor je is. Juist bij complexiteit is het zaak eenvoudige oplossingen te vinden en simpele uitgangspunten toe te passen.