Mijn collega buiten-promovendus Erik Gerritsen heeft zijn werk voor zijn dissertatie compleet gepubliceerd op www.deslimmegemeente.nl . Erik heeft van zijn aanpak als gemeentesecretaris in Amsterdam een praktijktheorie opgesteld en deze aan de hand van praktijkcases uitvoerig onderzocht. Dat levert een lijvig boekwerk op met veel interessant materiaal over wat er bij komt kijken als je complexe, taaie vraagstukken bij de overheid wil oplossen. Als een van de betrokkenen bij die Amsterdamse periode herken ik het volledig en als ik aan de hand van het perspectief van Erik terugkijk zie ik dat mijn eigen kijk niet anders is. Vandaar ook dat ik er met zoveel plezier jaren aan gewerkt heb.

De praktijktheorie stelt als punt 1 dat de aanpak begint met een sense of urgency, het creëren van een gedeelde urgentie en het formuleren van een gemeenschappelijke missie, visie en doelen. Wat is nu die sense of urgency? Ik geef hier in het kort mijn kijk daarop.

Als er een urgentiegevoel is lijkt het makkelijk. Bij een crisis is het duidelijk. Geen tijd te verliezen, actie is geboden. Niemand zal bij een calamiteit eerst gaan ‘polderen’ in praatgroepen om te bekijken wat er nodig is, al is dat soms nog zo gek niet. Bij een grote brand met chemicaliën bijvoorbeeld is het niet slim om meteen te gaan blussen, hebben we geleerd van Bencefield. Het is dus wel zaak om goed te kijken naar wat er aan de hand is en of de urgentie ook slaat op het echte probleem dat om een oplossing vraagt. Een sense of urgency ontstaat overigens vanzelf na een periode van mismanagement. In sommige gevallen biedt een Verelendungstrategie uitkomst. Het is dan een kwestie van tijd totdat het roer omgaat, gewoon omdat het niet meer anders kan. Maar in de meeste gevallen ben je dan te laat.

De kunst van het leiderschap is om het niet zover te laten komen en de geesten rijp te maken om stappen te zetten zodat het stadium van de acute urgentie niet wordt bereikt. Het gaat er dus om te werken aan een gewenste en gewilde oplossing. Daarvoor is het nodig dat bij degenen die verantwoordelijk zijn voor de besluitvorming er bewustzijn is over de noodzaak van een bepaalde verandering. Is die afwezig dan kun je doen wat je wilt maar dan blijft resultaat uit. Elk initiatief in de vorm van een project veert na afloop gewoon weer terug in de oude stand. Het gaat er dus om te investeren in de vraag naar wat het echte probleem is en daarvoor de aansluiting te vinden met wat mensen echt belangrijk vinden. Wanneer mensen geraakt worden ontstaat betrokkenheid, slaat de vonk over en kunnen zij ambassadeur van de aanpak worden. Anders gezegd: het is zoeken naar de zin die mensen aan iets toekennen. Dat is de zin van de sense of urgency.

foto via Flickr Mike Licht, NotionsCapital.com