Mijn opvatting is dat we er goed aan doen om te innoveren. Innoveren in de betekenis van het adapteren van veranderingen, handig inspelen op mogelijkheden en de ruimte nemen om als eerste iets te doen. Niet alleen omdat het veel leuker is dan achter de feiten aan te sjouwen, maar ook omdat het de manier is om niet in de echte problemen te geraken.

Onzekerheid als bron voor innovatie

Als je de berichtgeving volgt krijg je soms het idee dat we het er niet zo goed van af brengen. Dat blijkt toch wel mee te vallen als je naar verschillende internationale vergelijkingen kijkt. Misschien komt het door het gevoel dat we collectief ons onzeker voelen over van alles en nog wat. Er zijn nogal wat mensen die beweren dat we de weg kwijt zijn. In mijn perspectief is dat nog niet zo slecht. Het betekent dat we ons aan het losmaken zijn van wat was.

Het is de paradox van de behoudzucht. Hoe harder men roept terug te willen naar de oude situatie hoe kleiner de kans dat dat gebeurt. Wie op zoektocht gaat kan op mooie nieuwe dingen komen. Wie achterover leunt niet. Irritatie over wat niet goed gaat en het zoeken naar nieuwe balans zijn goede omstandigheden voor een proces van innovatie. Het afschaffen wat toch geen toekomst heeft maakt de weg vrij voor iets dat we nu nog niet kennen of zien. We gaan het anders doen omdat de manier waarop we het in het verleden deden niet meer succesvol is.

Een traditioneel probleem traditioneel aangepakt

Laten we naar een concreet vraagstuk kijken. Ik kom het toevallig tegen. Het gaat om asbest. Algemeen bekend is dat het asbest op grote schaal is gebruikt in de bouw. Ook algemeen bekend is dat asbest in kleine deeltjes zeer kankerverwekkend is. Zodra het niet meer heel is hebben we dus een probleem. Pas in 1993 kwam er een verbod op het verwerken van asbest terwijl al zeker sinds 1971 het risico van asbest bekend was. In de jaren 1950-1970 importeerde Nederland 20.000 ton asbest per jaar. In de jaren 70 steeg dat tot 50.000 ton doordat Forbo Krommenie in die tijd asbestvilt maakte (Novilon). Vanaf 1975 daalt de import. Er is dus het nodige op te ruimen.

Asbest noemt men een sluipmoordenaar. Je ziet het niet en merkt de gevolgen pas jaren later, als het te laat is. Het is dus zaak om asbest op een veilige manier te verwerken, bijvoorbeeld zodra er gesloopt of verbouwd moet worden. De overheid stelt strenge regels. Het probleem is: wie gaat dat betalen? Het is een nogal kostbaar karweitje. Een indicatie:

1. 1Kosten voor asbestverwijdering uit één ruimte tot 35 m2: €800,- - €1.000,-
   

2. 2Kosten voor asbestverwijdering uit twee ruimte’s tot 40 m2: €900,- - €1.000,-
   

3. 3Kosten voor asbestverwijdering uit twee ruimte’s tot 70 m2: €1.650,- - €1.800,-
   

4. 4Sanering schoorsteenmantel met container: €650,- - €750,-
   

5. 51 tot 10 golfplaten: €580,- - €600
   

6. 651 tot 100 golfplaten: €13 - €14 per stuk
   

De gevolgen

Hoe moet dat nu als je daarvoor geen budget hebt? Het is voor veel mensen dan een kleine stap om het maar te laten zitten of het door ‘iemand’ ‘ergens’ naar toe te laten brengen zonder daar ingewikkelde vragen over te stellen. Dat gebeurt. Met als gevolg een verhoogd risico voor de gezondheid van mens en dier in de omgeving. Het komt voor dat het spul gewoon op andermans terrein wordt gedumpt. De ‘ontvanger’ is dan meteen probleemeigenaar en kan zelfs een boete krijgen. Dat leidt soms tot onverwachte situaties zoals in Twello waar zo’n ontvanger de milieupolitie daarover informeerde en per ommegaande gesommeerd werd het zelf op te laten ruimen. Hoe zou u zich voelen?

De traditionele aanpak

De traditionele manier hoe we met dit vraagstuk om gaan is: regels maken en de overheid toezicht laten uitoefenen op de naleving. In een handreiking van 36 pagina’s is uitgewerkt hoe dat toezicht is geregeld met 9 verschillende instanties die daarvoor moeten samenwerken. Soms wordt er iemand betrapt. Anderen krijgen een waarschuwing of een dwangmaatregel. Bonafide bedrijven doen hun best het aanbod zorgvuldig te verwerken. Malafide bedrijven doen hun best er zoveel mogelijk geld aan over te houden door het spul illegaal te dumpen. Dat is lucratieve handel. Het resultaat van dit alles is een niet bijster mooi plaatje. Niemand heeft echt overzicht en duidelijk is dat de naleving niet geweldig is. Het lijkt dweilen met de kraan open. Men neemt het allemaal niet zo nauw. De reactie is: harder en strenger optreden! Gaat dat werken? Is het te verwachten dat de huidige opzet het probleem onder controle krijgt?

Ei van Columbus

Er zijn hoopgevende ontwikkelingen. De verwerkingskosten gaan omlaag dankzij nieuwe sloopwerkwijzen. Mogelijk komt er zelfs een manier om het asbest duurzaam te verwerken: asbest denatureren. Dat zijn oplossingen die het probleem helpen te verkleinen. En dan blijft het nog steeds een groot probleem..

Een andere benadering is om het te zoeken in het verleiden van mensen om het goed te doen. Als het primair een financieel probleem is moet de oplossing ook daar gezocht worden. Wie komt er met een financieel ei van Columbus? Het is wel even een puzzel. Om mee te nemen als je met vakantie gaat.