In 1903 publiceerde de Franse natuurkundige Professor René Blondlot de vinding van N-straling. Het was kort nadat Röntgen de X-stralen had ontdekt. De publicatie ontlokte veel publiciteit en stond volop in de aandacht. Niemand slaagde erin het experiment van Blondlot na te doen. Uiteindelijk ging de Amerikaanse natuurkundige Wood met Blondlot het laboratorium in. Daar constateerde hij dat de waarneming van Blondlot onjuist was. Hij had gemeend iets te zien dat er niet was.

    Prof. Blondlot

Deze affaire illustreert het belang van aanvullende methodieken bij wetenschappelijk onderzoek om te voorkomen dat de onderzoeker alleen maar ziet wat hij wil zien. ‘Peer review”, referentiegroepen, evaluatieprocessen, triangulatie etc. verkleint de kans op tragische misvattingen.

Sociale context

De complicatie bij onderzoek in sociale contexten is dat, anders dan bijvoorbeeld chemische processen, deze nooit exact te reproduceren zijn. Het testen van een concept is daardoor nooit helemaal precies kloppend te krijgen omdat door het tijdsverloop altijd veranderingen spelen. De kreet “in het verleden behaalde resultaten vormen geen garantie voor de toekomst” is ook hier van toepassing. De situatie verandert, de deelnemers veranderen en ga zo maar door. Heeft het doen van onderzoek dan nog wel zin? Ik denk van wel. Het gaat er om dat we ons inzicht weten te vergroten. Door ons lerend vermogen zullen we in de toekomst niet dezelfde fouten maken, maar waarschijnlijk wel andere.

Dubbel voorbeeld

Het voorbeeld van Blondlot, die tot zijn tragische misser een vooraanstaand geleerde was, heeft nog een extra dimensie gekregen. Een publicist beweerde namelijk dat de ontmaskering tot waanzin en de dood van Blondlot leidde. Dat werd door anderen klakkeloos overgenomen, geretweet zouden we nu zeggen. In werkelijkheid bleef Blondlot gewoon aan de universiteit verbonden en bleef hij tot zijn pensioen doceren. Hij overleed jaren later op de leeftijd van 81 jaar. 

De conclusie van dit alles is dat we misschien wel nooit absolute zekerheid hebben maar dat het verstandig is om te verifiëren of we hetzelfde zien, zelfs al betekent dat niet dat we garanties voor de toekomst hebben.