Als je even op afstand gaat staan van wat genoemd wordt de waan van de dag, ga je dezelfde gebeurtenissen anders zien. Het geeft de gelegenheid om te reflecteren. En dat leidt tot beter zicht en soms zelfs tot inzicht.

Hypes ontstaan door geloof in vooruitgang in combinatie met het niet nemen van ruimte om op afstand te gaan staan. Een mooi hulpmiddel om wel even bij stil te staan is de Gartner Hype Cycle.

In de media gaat de aandacht uit naar de hypes, de trends en de vele trendwatchers die er mooi over kunnen vertellen en zich aan voorspellingen wagen. De kunst is natuurlijk om uit te vinden of na de hype de desillusie volgt of dat als je niet meedoet je de boot hebt gemist. Doorslaggevend daarbij is of de nieuwigheid waarde toevoegt, een probleem oplost.

Het duurt meestal een hele tijd voordat een nieuwe vinding zijn weg heeft gevonden. Zo werd de eerste email bijvoorbeeld in 1971 verstuurd maar pas eind jaren ’90 hadden de meeste mensen een e-mailadres. Er zijn heel wat voorbeelden van dat het een jaar of 25 duurt voordat een hele reeks van ontwikkelingen die nodig zijn voor algemene, succesvolle toepassing, zijn weg heeft gevonden.

Op dit moment lijken social media te pieken. Internet 2.0 en 3.0 creëren een eigen hype. Ik las dat het lanceren van Society 3.0 in een week 5 miljoen hits op twitter had. De voorhoede is dolenthousiast, nagenoeg kritiekloos en herhaalt zichzelf eindeloos. De veronderstelling dat social media de traditionele gaan verdringen valt niettemin te betwijfelen. Het lijkt er meer op dat de commercie er bezit van heeft genomen. Het is bijvoorbeeld inmiddels gebruikelijk dat je in een radio-uitzending hoort: “u kunt ons e-mailen of twitteren om te laten weten wat u vindt.” En dan wordt er daarna eventueel gebeld. Blijft de vraag: wat is innovatief hieraan?

Ik vind het fascinerend dat het patroon zich zo hardnekkig weet te handhaven. Al eeuwenlang zien we hetzelfde verschijnsel. Het plaatje van Gartner heeft betrekking op technologische vindingen maar lijkt ook toepasbaar op bubbels in de financiële sector. Kijk bijvoorbeeld naar de Stille Zuidzee bubbel die in 1719-1721 speelde in Engeland waar de koersen van de South Sea Company tot onrealistische hoogte stegen nadat het bedrijf het monopolie op handel in het gebied van de Stille Zuidzee had verworven. 

Of neem onze beroemde tulpenmanie die tussen 1634 en 1637 tot een speculatiegolf leidde met gevolgen die veel weg hebben van de meest recente financiële crisis. Het zijn allemaal voorbeelden van wat de wisdom of the crowd kan doen.