“Rechtvaardig omdat mensen rechten hebben en het kabinet dit als uitgangspunt neemt.”

Dit is de vierde zin uit het gedoogakkoord dat vandaag is gepubliceerd. Wat betekent deze zin? Het onderwerp waar het betrekking op heeft is het asiel- en migratiebeleid. Dat beleid is “streng maar rechtvaardig” volgens de opstellers.

Waarom is het rechtvaardig? Het antwoord volgt meteen: omdat mensen rechten hebben. Onze nieuwe regering stelt dus het hebben van rechten gelijk aan rechtvaardigheid. Anders gezegd: het hebben van rechten is altijd rechtvaardig.

Het tweede deel van de zin zegt, alsof het een verzuchting is, dat het kabinet dit als uitgangspunt neemt. Wat is de gedachte achter deze toevoeging? Heeft men overwogen om een ander uitgangspunt te kiezen, bijvoorbeeld ‘laten we rechten van mensen die van elders komen negeren’, maar nog net op tijd ingezien dat dat niet kon? Of ziet men het als een bijzondere verdienste, een soort tegemoetkoming om draagvlak te winnen, dat het kabinet er van uitgaat dat mensen rechten hebben omdat ze dat eigenlijk liever niet zou doen? Dat ga je toch denken als je het leest.

Dan zou het betekenen: wij voeren een rechtvaardig beleid omdat we ons aan afspraken uit het verleden houden totdat we ze hebben veranderd (kijk eens hoe rechtvaardig wij zijn).

Het leerstuk van rechtvaardigheid is een ongelooflijk breed filosofisch gebied waar alle beroemde denkers uit de wereldgeschiedenis het over hebben. Geen van hen zou zeggen: “het beleid is rechtvaardig omdat mensen rechten hebben.”

Het is enorm lastig om na zo’n kromme zin verder te lezen. Ik had de tweede zin daarvoor al geparkeerd. Die zegt namelijk dat vermindering van immigratie urgent is “gelet op de maatschappelijke problematiek”, zonder ons te informeren waaruit die problematiek bestaat. Het aan te stellen kabinet gaat daar blindelings van uit en verheft de vermindering van immigratie direct tot een primaire doelstelling. Er zijn dus kennelijk heel veel doelstellingen veel minder belangrijk. Of dat  rechtvaardig is hangt vooral af van het effect voor betrokken mensen, niet van hun rechten.

Doel

Wat is het doel van dit voorgenomen beleid? Waartoe dient het? Daar ben ik nog niet achter. Het ziet er naar uit dat dat bewust onduidelijk wordt gelaten in het gedoogstuk (dat juist over niet gedogen gaat!). Vanuit de wetenschap gezien is de kans op adequate uitvoering van besluiten met een onheldere doelstelling niet heel groot. En dat kan inderdaad heel goed leiden tot rechtvaardigheid.