Democratie is de beste staatsvorm die we tot nu toe kennen. Dat is een tamelijk vaste overtuiging in onze maatschappij. Democratische spelregels waarborgen in ons systeem de besluitvorming zodat niet de willekeur regeert. Het gaat om de fragiele balans van machtsuitoefening, rechtvaardigheid en bescherming van de zwakkeren in de samenleving. Het beteugelen van de macht van de sterkste ten gunste van het recht op leven. Het balans houden is een heel actieve bezigheid, het vraagt continu om aandacht en actie. Steeds opnieuw moeten we iets doen om niet ergens door te slaan.

Democratische besluitvorming leidt lang niet altijd tot het beste besluit, maar doordat we er steeds mee bezig blijven kunnen we wel bijsturen, heroverwegen en onbedoelde effecten corrigeren. Bij niet democratische besluitvorming is de kwaliteit van een besluit geheel afhankelijk van degene die het bepaalt, de machthebber. Er zijn genoeg voorbeelden van goede besluiten die ondemocratisch tot stand zijn gekomen. Maar ook van erg verkeerde besluiten. En dan ben je in de aap gelogeerd want een correctiemechanisme zoals we dat kennen in een democratie is dan niet voorhanden. 

In de Nederlandse democratie wordt het politieke spel gespeeld door partijen die normaliter voor zichzelf ook democratische spelregels hanteren. Practice what you preach. Niet omdat het een garantie is op goede besluiten maar omdat we de overtuiging hebben dat het verstandig is om een goed werkend mechanisme te hebben om onszelf te corrigeren. In de Volkskrant (25 september) zegt Martin Bosma, lid van de Tweede Kamer voor de PVV, dat democratische spelregels in een partij voor hem niet hoeven. Zijn partij legt databestanden aan van mensen die het met haar standpunten eens zijn. Alles gaat via email en internet. Maar niemand kan lid worden. Dat voelt Martin als een bevrijding. Nooit last van andere standpunten. “Een ledenstructuur is een faalfactor bij het opbouwen van je organisatie”, zegt de volksvertegenwoordiger. Gezien vanuit de democratische beginselen is het ontbreken van een dergelijke structuur juist de faalfactor vanwege een voorspelbaar tekort aan dialoog.

Democratie is misschien niet een perfecte vorm voor het nemen van de beste besluiten maar het is wel de beste die we kennen. Het correctiemechanisme vraagt om actieve inzet.