Veel van onze dagelijkse handelingen doen we onbewust. We weten als het ware automatisch onze beslissingen te nemen. Dat is maar goed ook want als je overal over zou moeten nadenken schiet het niet op. Stel je eens voor dat je bij het tikken van een tekst bij elke handeling de stappen zou moeten bedenken. Dan kost het schrijven van een blog als dit al gauw de hele dag. We doen dus heel veel op ‘de automatische piloot’. We gebruiken daarvoor ons onderbewustzijn waarin alles wat we ooit geleerd hebben ligt opgeslagen. Soms hebben we verkeerde dingen geleerd of is de informatie die we hebben achterhaald. Dan leidt onze handeling niet tot het gewenste resultaat.

Bij besluitvorming in organisaties is het niet zo heel veel anders. We proberen wel met allerhande procedures en modellen het besluitvormingsproces te rationaliseren maar toch leiden veel besluiten niet tot het gewenste resultaat. Vaak komt dat doordat de informatie waarop een besluit is genomen niet (meer) klopt.

Een actueel voorbeeld is de rechterlijke uitspraak over de besluiten van de minister van gezondheidszorg. Hij geloofde (met vele anderen) dat door de marktwerking te verruimen de gezondheidszorg goedkoper zou worden. Maatregelen om de marktwerking te bevorderen zijn door de regering genomen. Vervolgens blijkt dat de ziekenhuizen die uitstekend volgens deze maatregelen aan de slag zijn gegaan, meer kosten. En dus wilde minister Klink via het budget de kosten verlagen want de bedoeling was om de kosten juist te beperken. Het probleem is dat je niet gelijktijdig het instrument budgettering kan toepassen en de marktwerking kan verruimen. Logischerwijs stelt de rechter dat nu vast. De budgetingreep moet weer van tafel. De minister die Ab Klink opvolgt heeft een mooie uitdaging!

Het besluit tot meer marktwerking in de gezondheidszorg berust op het, merkwaardig genoeg door de meerderheid, aangehangen geloof dat dit werkt om de kosten te beteugelen. Het is een politieke denkrichting die het fundament is onder deze visie. Wetenschappelijk is het niet. En zo zien we dat de besluitvorming hier is gebaseerd op het onderbuikgevoel, een aanname, en niet op een rationele afweging. Je zou kunnen zeggen dat in dit voorbeeld de procedures en modellen niet goed gewerkt hebben. Je kan ook zeggen: zo doen we dat nu eenmaal. De demissionaire minister kiest er voor te procederen om zijn korte termijn beleid door te voeren. Ik zou zeggen: maak de keuzes expliciet en voer daarover het gesprek. Dus haal de onderbewuste kennis naar boven voor een verbetering van de afweging zodat er meer zicht is op de effecten.

illustratie: Lia Laimböck “Child at Billabong”