John Kay legt in de video hieronder uit wat hij verstaat onder obliquity. Het betekent dat wij vaak iets bereiken door het juist niet direct tot doel te verheffen. Hij geeft daar mooie voorbeelden van. Wie geluk nastreeft vindt het niet. Degene die anderen gelukkig maakt wordt zelf ook gelukkig.

De beroemde Britse Nobelprijswinnaar James Black werkte voor ICI toen hij de bètablokker ontwikkelde. Een enorm kassucces voor het pharmaceutisch bedrijf. Toen ICI zijn ideëele doelstelling wijzigde naar verhogen van aandeelhouderswaarde stapte Dr Black over naar Glaxo. Bij ICI was geen belangstelling voor research, maar alleen voor geld. Bij Glaxo vond hij een nieuw medicijn tegen maagzweren uit dat opnieuw een kassucces werd.

Het doet me denken aan het feest dat ik ooit mocht bijwonen bij Johnson & Johnson dochter Centocor. Een van de nieuwe medicijnen was zeer succesvol. Het Circustheater in Scheveningen was afgehuurd om dat te vieren en de hoogste baas kwam speciaal uit Amerika over. Zijn toespraak ging alleen over het bereiken van de doelstelling: 1 miljard dollar! Dat had het medicijn opgebracht. Op naar het volgende miljard. Met geen woord repte hij over wat het medicijn voor patiënten betekende. Ik schoot er bijna van in de lach en vroeg aan een paar mensen: hoe kun je nu hiervoor werken? Is dit serieus?

Ja, het was serieus.

Aandeelhouderswaarde

De gerichtheid van inmiddels de overgrote meerderheid van bedrijven op het verhogen van de aandeelhouderswaarde leidt in veel gevallen juist niet tot het bereiken van die doelstelling. Dat is hooguit voor de heel korte termijn wel zo. Wat John Kay betoogt is dat als we verder kijken en we juist de complexiteit en de onzekerheid toelaten, we de kans op het bereiken van onze doelen verhogen. Anders gezegd: zoek de aansluiting bij dat wat mensen beweegt en wat mensen zinvol vinden. En dat is meestal toch iets anders dan aandeelhouderswaarde.

Het verhaal sluit goed aan op de verkenning uit de vorige blogs over de besluitvorming met betrekking tot Organon. De eigenaar MSD heeft kennelijk alleen de aandeelhouderswaarde op de korte termijn voor ogen. Met de kennis van nu is dus te voorspellen dat die aandeelhouderswaarde op de wat langere termijn daalt.

 

Maatschappelijke waarde

Het is - zeker de laatste jaren - heel duidelijk geworden wat de effecten zijn van de smalle gerichtheid op geld. De economische recessie is er niet los van te zien. Het is de hoogste tijd om ruimte te maken voor ook andere waarden, maar niet op een manier waardoor we die niet realiseren. Volgens John Kay is de manier om het anders te doen het vertellen van verhalen en daarover de dialoog aan te gaan.

Ik denk dat dat ook voor de publieke organisatie geldt. Er is een sterke neiging om alleen naar de financiële doelstellingen te kijken. Het staats huishoudboekje moet op orde zijn. De vraag is nu of we dat wel zullen bereiken als uitsluitend daarop wordt ingezet. In de benadering van Kay is dat te simpel en is de werkelijkheid veel complexer.