De vraag waarom het een wijs besluit is het voormalige Organon te laten stoppen met ontwikkelen van nieuwe geneesmidddelen is niet eenvoudig te beantwoorden. Op het eerste gezicht lijkt het op kapitaalvernietiging. Een onderneming overnemen om hem daarna geheel of gedeeltelijk te sluiten is niet zo voor de hand liggend. Wat zijn rationeel nu bijvoorbeeld goede argumenten? Een kleine verkenning.

1. 1.Het gaat de overnemer niet om het bedrijf maar om de activa. Bijvoorbeeld patenten voor bepaalde waardevolle geneesmiddelen. De vraag is dan waarom men dan het hele bedrijf koopt. Is dat uit ‘gemak’? Heeft men niet overwogen om de patenteigenaar een vergoeding te betalen voor het gebruik? Is het niet heel veel werk en kostbaar om zo met een organisatie om te gaan?
   

2. 2.Men ziet kans om met de aankoop meer winst te behalen dan het overgenomen bedrijf zelf kon. Die kans is zeker aanwezig. Organon blijkt de laatste jaren een nogal lage opbrengst gehad te hebben. Opvallend is dat men het bedrijf in 2007 nog 11 miljard waard vond. Dat AkzoNobel dat toen ‘an offer you can’t refuse’ vond lijkt in dat licht zeer begrijpelijk. Men bood op dat moment geen weerstand en had het bod mogelijk ook geaccepteerd als men de gevolgen van nu geweten had. (Met 11 miljard is trouwens voor de regio Oss meer dan genoeg werkgelegenheid te scheppen. Waarom heeft niemand het daar over?)
   

3. 3.De overnemer heeft een wereldwijde strategie, men denkt in hele grote lijnen over de mogelijkheden om de invloed en macht in de sector te vergroten. Koste wat het kost. Continuiteit van onderdelen en bedrijven is geen doelstelling, heerschappij en aandeelhouderswaarde is waar het om gaat. Met deze gedachtengang is het logisch alle onderdelen te saneren die onvoldoende geld genereren en het ‘verlies te nemen’. Dit type leiderschap zegt: risico’s nemen hoort bij het spel. En de economische omstandigheden noodzaken tot het nemen van harde maatregelen. En daar zijn we heel goed in.
   

4. 4.De toekomstverwachting van de toegevoegde waarde van research & development in Oss is niet zo hooggespannen als eerder misschien werd gedacht. Er gebeuren niet of nauwelijks onderzoeken die niet ook elders kunnen worden ondergebracht, of daar al gebeuren. Zo gezien is het handhaven van de capaciteit in Nederland kapitaalvernietiging.
   

De meeste besluiten komen niet uitsluitend via rationele redeneringen tot stand. Onbewust spelen er andere zaken mee. Zo kan het best zijn dat de beslissers eerder al eens in de wiek geschoten zijn. Een aanleiding daarvoor lezen we in het besluit van Nederland om niet te kiezen voor een nieuw product van MSD maar voor dat van de buitenlandse concurrent. Nog in 2008 heeft nota bene een Nederlandse minster de nieuwe productielijn voor dit geneesmiddel in Oss feestelijk geopend! Deze houding is voor de Amerikaanse eigenaren niet te volgen. Op zijn minst levert het een deuk in het vertrouwen op.

De nieuwe eigenaar van het bedrijf in Oss ziet dus weinig redenen om te investeren in de toekomst van dit onderdeeltje van het imperium. En zijn rechtsvoorganger zag dat ook al niet. AkzoNobel kostte het geen moeite om afstand te doen van het bedrijf. De opbrengst in geld was hoger dan men verwachtte met de bedrijfsvoering te kunnen verdienen. Sterker nog, het was de vraag of het op de langere termijn wel toekomst had. De wereldwijde schaalvergroting en het uitblijven van nieuwe winstgevende topproducten maakte het steeds lastiger. Ongetwijfeld waren ook in het licht van de economische recessie dan saneringen niet uitgesloten. AkzoNobel heeft weliswaar de hoofdvestiging in Nederland maar is net zo goed een wereldconcern waar de financiele belangen voorop staan. Dus of dat nu veel verschil zou hebben gemaakt is maar de vraag.

Wat dan wel? Moet dan maar geaccepteerd worden dat dit het was? We hebben een leuke tijd gehad, over en sluiten?

Ja en nee.

De levenscyclus van bedrijven is eindig. Om te blijven bestaan is vernieuwing nodig. Onderzoek naar bedrijven die langer dan een eeuw bestaan laat zien dat deze het vermogen hebben om zich geheel te vernieuwen. En dat blijft nodig. Als de organisatie daar niet in slaagt zal ze eindigen omdat de levensvatbaarheid vermindert. Uit de geschiedenis van Organon is veel te leren. Uit de actuele gang van zaken blijkt dat het bedrijf er niet in is geslaagd om zichzelf zodanig te vernieuwen dat de levensvatbaarheid overeind blijft. Daar is helaas nog geen medicijn voor gevonden.

De uitdaging is om nieuwe manieren van werken uit vinden. Daarvoor is het lang niet altijd noodzakelijk om onderdeel te zijn van een wereldconcern waar geen oog is voor de biografie en culturele waarden van een regio.

Update 23 juli

www.nos.nl bericht:

Wijers' voorganger Kees van Lede zei eerder deze week dat het afsplitsen van Organon een cruciale fout was. Maar als Organon niet was verkocht, zou AkzoNobel er volgens de huidige topman niet zo goed hebben voorgestaan. Het verf- en chemieconcern maakte vandaag bekend dat zijn resultaten in het tweede kwartaal sterk zijn verbeterd.

"We hebben een strategisch juiste beslissing genomen", zegt Wijers. Bij de overname zijn volgens hem door Schering-Plough toezeggingen gedaan op het gebied van de research. Niemand kon overzien dat de overnamegolf in de farmacie zo snel zou gaan en dat nu een andere partij het voor het zeggen heeft. "Als je dit soort beslissingen neemt, geef je het uit handen."

Met andere woorden: gezien vanuit AkzoNobel was het duidelijk dat Organon onvoldoende presteerde. Ook was op dat moment glashelder dat de zeggenschap na de verkoop niet meer in Nederlandse handen was.

Het is zelfs nog sterker: dankzij de verkoop gaat het goed met AkzoNobel. Of dat ook voor MSD geldt valt te betwijfelen.

Update 28 juli

Een ander geluid! De president-commissaris komt in de media naar voren

www.brabantsdagblad.nl bericht o.a.:

Overdonderd, machteloos, genegeerd en nog vol vragen. Dat is thans het overheersende gevoel bij Paul Brons, president-commissaris van Organon. Het is niet aan hem het vliegtuig naar Amerika te pakken omdat zijn functie beperkt is tot die van advies.

Paul Brons zegt tot op heden nog geen enkel argument gehoord te hebben waarom er in Oss 2175 banen wegmoeten, waaronder alle 1000 onderzoekers. Zijn commentaar op wat tot nu toe is genoemd:

1. 1.Merck wil meer onderzoek uitbesteden. Brons: “Als dat de reden is, waarom koop je dan?”
   

2. 2.Er zijn te veel onderzoekslocaties binnen Merck na overname van Schering-Plough/Organon. Brons: “Dat was vooraf bekend bij de overname van Schering-Plough (SP). Dan zeg ik weer: waarom koop je dan?”
   

3. 3.Toen de Amerikanen naar Oss kwamen om presentaties over het bedrijf aan te horen, zou dat niet altijd even goed gegaan zijn. Niet op de gelikte Amerikaanse power-point-manier. De regie in Oss zou niet goed zijn. Brons: “Nog afgezien van het feit dat ik zo’n opmerking erg sneu vindt voor de mensen zeg ik: nadat SP Organon kocht zijn hier 450 topmanagers ontslagen. Bij de overname door Merck is directeur Rob Prins naar huis gestuurd. Iedereen die maar enigszins de regie over het totale bedrijf had, was radicaal weggehaald en niet vervangen. Dan zet je een bedrijf in een kritiek proces op handicap; een duidelijk verhaal met een duidelijke visie is moeilijk naar buiten te brengen als je de regie hebt weggehaald.”
   

4. 4.Het klimaat in Nederland. Brons: “Dat is wat industriepolitiek betreft en farmacie in het bijzonder nooit goed geweest. De laatste tijd is het wel verbeterd, maar het lijkt erop dat het te laat is. Merck heeft hier overigens traditioneel altijd een sterke lobbypositie gehad. Ik vind ook dit geen sterk argument. De relatie van Nederland met Amerika is altijd meer dan goed geweest; misschien wel té.”
   

Brons verhaalt over ‘zijn’ Organon zonder ook maar één keer met de vuist op tafel te slaan, maar zichtbaar wel met pijn in het hart. Hij zegt behoorlijk in ‘de koppen van die mannen’ in Amerika te kunnen kijken, maar dit besluit absoluut niet te kunnen plaatsen. “Zeker niet zoals hij Merck kent. Het was een trots en goed bedrijf met een goede reputatie dat altijd gezegd heeft niet mee te doen met het opkopen van concurrenten. Tot topman Clark kwam, de pijplijn haperde en ze grote concurrent Pfizer alles op zagen kopen. Het besluit om Schering-Plough te kopen kwam niettemin als een verrassing omdat het in strijd was met de visie die ze altijd hebben uitgedragen.”

Hij ziet de ontwikkelingen als het begin van het einde. Sommige farmaceuten blijven kopen omdat ze zelf niet in staat zijn met hun logge onderzoekscentra tot innovaties te komen. Uiteindelijk zijn dan straks alle goede kleinere als Organon uitgekleed en weg. “Wie doet straks nog ontwikkeling van medicijnen die niet per definitie een miljard per jaar opbrengen? Het is een ontwikkeling die uiteindelijk ook slecht is voor de gezondheidszorg en dat mag een Nederlandse overheid zich ook wel eens realiseren.”

Met deze zienswijze lijkt het vooral geblunder bij MSD waar ze de weg kwijt zijn en denken op de korte termijn het gewenste rendement voor de aandeelhouder te kunnen behalen. Daarvoor zijn 2 medicijnen uit de winkel van Organon nodig. Ze lijken zo een eigen vorm van piramidespel te spelen.

Een vraag die bij me opkomt is waarom ze de onderzoeksafdeling niet apart verkopen. Is dat een onmogelijke optie?