“Veranderend getij” is de titel van het laatste boek van Marcel Metze. Het is (wederom) een doorwrocht verhaal vol met uitvoerige beschrijvingen over de gang van zaken bij rijkswaterstaat in de periode van Directeur Generaal Bert Keijts (2003-2009). De ambities en de grootschalige aanpak komen ruim voor het voetlicht. Hier en daar is het naar mijn smaak zelfs te uitvoerig. Maar wel uitstekend geschreven en dus goed leesbaar.

Het beeld dat blijft hangen is toch een beetje onbevredigend. Dat komt doordat Metze de feitelijke beschrijvingen soms gezocht kritisch maakt. Het is vaak maar net hoe je ergens naar wil kijken. Afgezien van een spaarzame nuancering komt er pas meer balans in bij de epiloog o.a. met een weergave van het betoog van Tjeenk Willink. Hij pleit voor een duidelijke verdeling van verantwoordelijkheden gebaseerd op de Trias Politica waarbij de uitvoerende macht vanzelfsprekend publieksgericht is. Dit in tegenstelling tot de gaande vermenging - door de Angelsaksische management benadering - van regels en omgangsvormen van de bureaucratie met de private sector waardoor het voor iedereen onduidelijk is geworden.

Vanuit de optiek van effectiviteit van interventies bij organisatieontwikkeling zijn in de epiloog de meest waardevolle observaties te vinden. De mooiste waarneming vind ik dat DG Bert Keijts - bewust of onbewust - deel uitmaakt van een doorgaande stroom, om maar in waterstaat termen te blijven. Ondanks of dankzij zijn ambitie voor verandering blijft het DNA van de organisatie in tact. De harde kern die gefundeerd is in de biografie van de organisatie blijft gewoon bestaan. Dit in weerwil van de vele inspanningen die bedoeld waren om die kern te veranderen. Toch vindt Bert Keijts zelf dat hij heel veel teweeg heeft gebracht. Het is opnieuw maar hoe je er naar wil kijken.

De vraag is of het nu verschil zou hebben gemaakt als er niet zulke grootscheepse plannen voor verandering waren geweest. Metze stelt dat in ieder geval een deel daarvan er ongetwijfeld ook geweest zou zijn. Er waren al tal van initiatieven voordat de aanpak van Keijts begon. Zo gezien is de benadering van de top van de organisatie niet veel meer dan het meebewegen met de tijd. In dit geval is dat het volgen van de school van New Public Management waardoor de overheid meer bedrijfsmatig zou moeten gaan werken. De hele Nederlandse overheid is daar sinds de jaren 90 mee bezig. Dat ligt niet aan de visie van 1 persoon, het is een trend die inmiddels alweer over zijn hoogtepunt of dieptepunt, afhankelijk van de persoonlijke visie, heen lijkt te zijn.

Metze besluit met de opmerking dat de organisatie die het land moet behoeden voor overstromingen maar beter niet met alle winden mee kan waaien. En dat is niet gebeurd kunnen we vaststellen.

Het getij is helemaal niet zo veranderlijk omdat het dat altijd al is. Dat zit in het DNA van het getij. De enige constante is de verandering zelf zei Heraclitus van Efeze al (circa 550 v C).