De gisteren door wikileaks gepubliceerde beelden van de moordpartij, want dat is het naar mijn idee, zijn uiteraard de hele wereld over gegaan. De beelden illustreren hoe hopeloos ingewikkeld het is om steeds de goede beslissingen te nemen. We kennen het probleem van het interpreteren van wat je ziet naar wat je verwacht te zien. De impact daarvan in oorlogsomstandigheden zijn extreem vanwege de noodlottige gevolgen. De beelden roepen veel vragen op, ook in de zin van “zien we in deze beelden wel wat we zien?”.

Uit de eerste Irak oorlog is een vreselijk incident bekend waar een Amerikaanse eenheid eigen troepen beschoot. Een publicatie hierover van de Harvard Business School van juni 2004 vertelt het verhaal waarin zoveel mis gaat. De misvattingen stapelen zich op elkaar en het drama is compleet. Uit de analyse blijkt dat zelfs als iedereen zich aan de regels houdt dit kan gebeuren. Het herzien van procedures leidt niet tot het absoluut voorkomen van dit soort gebeurtenissen.

De beelden van gisteren roepen heel veel vragen op. De allerbelangrijkste is wat mij betreft: wat doen we daar eigenlijk? Waarom zijn de Amerikanen daar op die manier mee bezig? Welke dieperliggende doelen streven zij na?

En de vervolgvraag is wat de zin van de gedane actie is ongeacht wie precies de slachtoffers zijn. Is de actie gerechtvaardigd als de veronderstellingen waarop de actie is gebaseerd correct zijn?

Het is te hopen dat een degelijk onderzoek naar deze vragen volgt waar lering uit getrokken kan worden. Daar mogen wel een paar mensen wakker van liggen zoals generaal Pilkington in 1994:

“General Pilkington folded his letter of explanation, switched off the light in his office, and headed for the door. Despite thousands of missions flown in Operation Provide Comfort without incident, despite all he had personally done to stay in touch, despite all the procedures designed to integrate and coordinate operations safely, this tragic accident had happened on his watch. Clearly, they needed tighter regulations, lots of them. He would start drafting them tomorrow. This kind of thing could not be permitted to happen again. One or more individuals would have to be held accountable. He thought about the investigators coming in the morning, and how the fighter pilots and AWACS and Black Hawk crews would have to continue flying missions in the midst of an international media circus. Inevitably there would be a court martial. He sighed. Tomorrow would be a long day, and he should try to get some rest.”

Uit het historisch overzicht van Friendly Fire blijkt dat het van alle tijden is. Zie de uitgebreide wiki. In de werkelijkheid zal het aantal drama’s hoger zijn omdat veel van deze gebeurtenissen niet in de openbaarheid komt. Wetenschappelijk onderzoek dat leidt tot vermindering van dit soort misvattingen is noodzakelijk. Het is daarom goed dat dit drama nu publiek is gemaakt.

Buiten oorlogsomstandigheden komen natuurlijk net zo goed misvattingen voor die tot besluiten leiden die we beter niet hadden kunnen nemen. De manier waarop we betekenis toekennen aan waarnemingen en gebeurtenissen is zonder twijfel doorslaggevend voor de resultaten van wat we doen.