In 2009 meldde het trendsignalement van CCV, het Centrum voor Criminaliteitspreventie en Veiligheid, 100 nieuwe ontwikkelingen “van aso-gezin tot zware meisjes”. Deze ontwikkelingen werden “meer dan ooit” gezien als “veelbelovende aanpakken en kansrijke initiatieven”.

Het nieuwste trendsignalement (2010) meldt dat er geen balans is tussen repressie en preventie. De effectiviteit van de zogeheten harde aanpak die politici vaak kiezen – vermoedelijk om een daadkrachtige indruk te maken – is niet bewezen, zo schrijft CCV. Naarmate er meer repressieve maatregelen komen, is er minder ruimte voor “beproefde middelen” waarvan CCV er zo’n honderd op een rij heeft gezet. Onduidelijk is overigens of deze wel allemaal zijn onderzocht en bewezen. Evenmin is bewezen dat repressieve maatregelen niet werken. Het hangt er ook maar van af wat het doel van de betreffende maatregel precies is.

Horizontaliteit

Het verschil tussen repressie en preventie ligt in contact en aandacht. Bij repressie is er geen wezenlijke interesse in de ander, bij preventie wel. De voorbeelden waarbij in gesprekken oplossingen bereikt worden zijn talrijk. Het gaat dan bijvoorbeeld om jeugdige bemiddelaars die hangjongeren benaderen waarna er, vaak voor ’t eerst, normaal contact ontstaat in een buurt. Het effect hiervan is dat problemen afnemen, er kunnen afspraken gemaakt worden want er is contact. Bij de repressieve aanpak is er vaak sprake van een verplaatsing van een probleem. Wegjagen is geen blijvende oplossing, het probleem is hooguit tijdelijk even afwezig, al is dat natuurlijk wel fijn als je net in de ‘overlastzone’ zit. De repressie kan het best beperkt toegepast worden voor als het echt niet anders kan, bij notoire criminelen en mensen waarmee niet te praten valt.

Ik zie de preventieve benadering als horizontaal, repressie past beter bij verticaal. Dat politici zich genoodzaakt voelen om daadkrachtig over te komen is wel te begrijpen. De roep om maatregelen klinkt luid. Men verwart dit type daadkracht met het tonen van leiderschap. Terwijl juist het aangaan van de dialoog leiderschap laat zien. En het vraagt inderdaad ook leiderschap om tegen de druk van schijnbare daadkracht bestand te zijn. Toegeven aan die druk getuigt niet van durf. Het is als balanceren op een koord waar aan beide kanten aan getrokken wordt.

Balans

Het gaat om de balans. Daar zou het over moeten gaan denk ik: hoe balanceren we en wat is daar voor nodig? De vraag is of onze politici daartoe in staat zijn nu ze zelf zo weinig in balans lijken te zijn. Het risico van onbalans is een vicieuze cirkel van meer repressie en minder effectiviteit. Het zou mooi zijn als het trendsignalement 2011 de titel “In balans” heeft.