De crisis in de bankensector en de economische recessie leiden op verschillende plaatsen tot bezinning. Toezichthouders en commissarissen bij bedrijven krijgen de nodige kritiek. Hadden zij niet beter moeten opletten, waarschuwen, ingrijpen? Een nieuwe (concept) gedragscode is recent gepubliceerd door de Erasmus universiteit, instituut Toezicht en Compliance.

“Het zijn spannende tijden voor commissarissen: interne toezichthouders worden niet alleen geconfronteerd met steeds zwaardere eisen aan hun professionaliteit, maar ook met toenemende kritiek en (te) hoge verwachtingen in politiek en maatschappij. Daarnaast vraagt een paradigmaverschuiving om een herpositionering van bestuur en toezicht: van de concentratie op aandeelhouderswaarde naar duurzame waardeontwikkeling.” Dat schrijft Marike van Zanten in het blad Goed Bestuur 1 2010, naar aanleiding van het congres onder de titel ‘Vooruitzien en ondernemen’.

Er is niet zozeer behoefte aan meer toezicht, maar wel aan ander toezicht. Checklisten afvinken is niet voldoende. Aandacht voor onderwerpen zoals kernwaarden, de manier van werken en de diepere doelstellingen van de organisatie komen nu langzamerhand naar boven. Daarvoor is wel bereidheid nodig bij bestuurders om daarover in gesprek te gaan. Commissarissen en toezichthouders kunnen een rol vervullen door de goede vragen te stellen en ondernemers niet alleen met vandaag te laten bezig zijn, maar ook zich te laten richten op morgen.

Het merkwaardige is dat ondanks het heersende inzicht dat meer controle en afvinkgedrag niet de oplossing is, veel aandacht wordt besteed aan een gedragscode voor commissarissen. De vraag is of zo’n gedragscode echt werkt en toegevoegde waarde heeft. Mij lijkt het veel belangrijker dat ondernemingen de gewoonte ontwikkelen om niet alleen naar de winst- en verliescijfers te kijken, maar bijvoorbeeld ook naar de drijvende krachten en de optimale potentie van de organisatie. Zij kunnen zich daarbij laten ondersteunen door mensen, bijvoorbeeld in de rol van commissaris, die een goed overzicht hebben van niet alleen de cijfers, maar vooral ook van de context en de duurzaamheid van de organisatie. Dat geldt niet alleen voor grote bedrijven, maar in feite voor elke onderneming en elke organisatie.

Foto bijschrift: hoe pak je het aan als het een mooie puinhoop is?