De val van het kabinet levert informatie en verklaringen op die het vorige blog over publieksdemocratie aanvult. Ik kies er twee die mij opvallen.

1. Vertrouwen

Het is nogal wat dat het advies “Vertrouwen op democratie” zo kort voor zoveel publiekelijk wantrouwen werd aangeboden aan de toenmalige minster ven Binnenlandse Zaken. Bij de laatste ministerraad ontbrak Guusje ter Horst. Ze was met vakantie. En, zo meldt Wouter Bos in een interview in de Volkskrant, ze had al voor de vergadering besloten dat het over was. “Ze vond dat we vernederd werden”. Dat verklaart dat ze bij het in ontvangst nemen van het advies op woensdag 17 februari vermoedelijk mentaal al afscheid had genomen. Ze had er helemaal geen zin meer in en was in gedachten al lekker weg. Ik kan me voorstellen dat deze opstelling een zekere doorwerking heeft gehad op haar collega’s in het kabinet. Toch hebben deze daarna nog 16 uur, dat is voor de gemiddelde Nederlander 2 werkdagen, met elkaar doorgebracht in een vergadering. Dat is zo lang dat de kans op succes afneemt.

2. Zingeving

In de democratie gaat het vooral om besluitvorming en zingeving. Kijken naar het voorgenomen besluit op zichzelf is niet voldoende. Het gaat ook en misschien wel vooral om de betekenis die er aan wordt toegekend. De persoonlijke overwegingen van betrokkenen spelen daarin mee. Zo noemt Bos twee uitspraken die hij had gehoord: “...maar dan hebben we geen eigen vlaggetje meer op de kaart van Afghanistan.” En: “Ik was vorig jaar de vierde spreker op de Afghanistanconferentie en nu nummer 37.” Hij lijkt daarmee te willen zeggen dat dat niet zuiver is. En dat klopt ook wel als we een rationele benadering hebben. Maar die hebben we dus niet, of in ieder geval niet steeds en niet voor 100%. In de meeste rationele besluitvormingstheoriën wordt dat onderkend. Wij blijven zoeken naar het optimale. Voor de politieke bestuurder staat de vraag centraal: Kan ik het uitleggen? Het is daarvoor erg handig als een besluit nauw aansluit bij de interne beleving zodat de vertaalslag naar het publiek als vanzelfsprekend gemaakt kan worden. Dat geldt eigenlijk ook voor de val van het kabinet, maar daartoe lijken de politici niet goed in staat. Ze hebben hun contract verbroken en houden dan meteen op met het toepassen van de gemaakte afspraken; het is ieder voor zich.

Toekomst

We hebben nu nieuwe kansen. Er is veel beweging en veel aandacht. Niemand verwacht dat het er makkelijker op wordt. Maar ook dat is democratie: niemand heeft beloofd dat het makkelijk is. De stem is aan de mensen, het volk. Niet als het publiek, maar als de eigenaar van deze democratie en de eigen toekomst.