Tijdig anticiperen op bevolkingsdaling

Onze regering heeft op 3 juli een standpunt bekendgemaakt over bevolkingsdaling. Het is een fascinerend stukje tekst.

Het begint al goed met ‘tijdig anticiperen’. Kun je ook niet tijdig anticiperen? Volgens mij ben je dan te laat.

Vervolgen deelt het kabinet ons mee dat het voorliggende advies buitengewoon waardevol is. “Immers, het betreft hier een actueel onderwerp dat inmiddels hoger op de politieke agenda staat.” Dat laatste komt in de eerste plaats omdat het kabinet er over vergadert. Interessant is de uitspraak dat het een waardevol advies is omdat het actueel is. En het gaat verder met: “Aan de andere kant betreft het een beleidsthema waarover nog de nodige kennisvragen onbeantwoord zijn.” Blijkbaar stelt het kabinet ook wel eens vragen waarvoor geen kennis nodig is. Wat wil de regering hiermee nu zeggen? Eigenlijk zegt het kabinet hier: dank u wel voor het rapport maar ik kan er niet veel mee. Vandaar de volgende uitspraak: “Er is kortom alle reden om ten aanzien van dit thema op het snijvlak van wetenschap en beleidsontwikkeling de nodige reflectie te plegen.” Mooie term dat snijvlak. Maar waar gaat die reflectie nu over? Het kabinet gaat verder want “Reflectie alleen is echter niet genoeg, zeker voor de gemeenten die te maken krijgen met substantiële krimp”. Oeps, dat is veel nieuwe informatie in een keer. We moeten meer doen dan reflecteren, benieuwd wat er volgt! En dan zelfs vooral gemeenten, die bij de behandeling van dit verhaal overigens helemaal niet aan tafel zijn. En er is krimp maar ook nog eens substantiële krimp. Dat klinkt dreigend. Dus wat komt er? Nou dit: “Ook al omdat bevolkingsdaling ook tal van kansen biedt,” O, er volgt goed nieuws, zeg dat dan meteen, “is het zaak dat met name decentrale overheden tijdig beginnen met de ontwikkeling van gericht beleid.” Dus niet het kabinet zelf! Dat is kennelijk helemaal niet van plan om beleid te maken als er kansen zijn. Wat merkwaardig. Zie je een kans laat je het aan anderen over. Maar dat is te kort door de bocht geconcludeerd want kijk: “Het kabinet komt daarom, samen met VNG en IPO, eind 2009 met een ‘Interbestuurlijk actieplan bevolkingsdaling nieuwe kansen’.” Een hele geruststelling. Dan komt het toch nog allemaal goed.

Zo gaat het nog een aantal pagina’s door. Hoe komt zo’n verhaal tot stand? Is er niemand die kan melden wat er te vertellen is? Volgens mij gaat het er om dat binnen Nederland we te maken hebben met een afname van het aantal inwoners. Dat verschijnsel is voor ons vrij nieuw. Het vraagt vanzelfsprekend om een andere benadering van heel veel dingen die de overheid zoal doet. Het aanpassen aan en inspelen op de demografische ontwikkeling behoort tot de routine van besturen zou je toch denken. Er wordt al jaren gesproken over vergrijzing. Dus welk vraagstuk ziet het kabinet nu precies waarop tijdig geanticipeerd moet worden door anderen? Dat we kindercrèches openen in regio’s waar nauwelijks kinderen zijn? Nieuwe Vinex-locaties in Zeeuws Vlaanderen, Oost Groningen en Limburg? Blijkbaar wel want de rapporten hebben aanbevelingen van het type: “Het groeidenken staat de aanpak van het vraagstuk van bevolkingsdaling in de weg” en “Acceptatie van en erkenning dat de bevolking daalt zijn cruciaal. Ontkenning van en verzet tegen dit feit maakt de problemen groter.”

Het groeidenken zit dus zo erg in de genen dat er al verzet tegen de krimp is gesignaleerd. De anti-krimp lobby moet eens stevig de oren gewassen worden! Dat wordt straks allemaal keurig in het interbestuurlijke actieplan opgenomen. En daarna gaan we tijdig anticiperen. Althans de decentrale overheden want daar liggen de kansen. Dan gaan we lekker krimpdenken om uit te vinden hoe we daar beter van kunnen worden. Bijvoorbeeld: we hebben meer ruimte, meer energie per inwoner, minder files, minder vervuiling, minder lelijke nieuwbouw, meer groen en natuur, minder afval, meer dan genoeg opleidingsplaatsen voor alle studies en ga zo maar door. Kortom we gaan er enorm op vooruit met zijn allen. Hadden we dat maar eerder gedaan dat krimpen! We kijken met hoge verwachtingen uit naar het interbestuurlijke actieplan bevolkingsdaling (IAB) dat nu met spoed wordt opgesteld.

28 juli 2009

Update: Regering te laat met anticiperen. Krimp al begonnen in 1996.

Vandaag in de Volkskrant in 2 pagina’s het verhaal over de krimp in de provincie Limburg waar al jaren een ‘krimpdeskundige’ werkt. Koploper Parkstad krimpt al sinds 1996 het snelst.  De krimp wordt versneld doordat jongeren ook nog eens wegtrekken. Men verwacht nu dat Limburg in 2025 nog 1 miljoen inwoners telt. In 2004 waren dat er nog 1,4 miljoen. De rapporten hebben wel gelijk waar het gaat om het groeidenken. Het artikel zegt dat het ook met Maastricht niet goed gaat, men verwacht daar te krimpen. Voor tijdig anticiperen zijn we dus te laat. Om te beginnen leggen veel scholen het loodje. De sneeuwbal rolt al en we zien waar naar toe.

Waar nog wel tijdig geanticipeerd zou kunnen worden is bij de nog niet in uitvoering genomen plannen die op de groei zijn bedacht. Als we alle woningbouwplannen bijvoorbeeld bij elkaar optellen, klopt de som dan nog wel met de werkelijke behoefte? Misschien bedoelt het kabinet dat te gaan organiseren in het interbestuurlijke actieplan.